Chị Mộng là nạn nhân của bom mìn từ năm 2011, khi gia đình chở đất từ nơi khác về tôn nền sân cao thêm. Không ngờ trong đống đất từ ô tô đổ xuống, Mộng ra san gạt rồi cuốc phải một quả bom bi lẫn trong đó, bị cụt chân phải tới đầu gối. Trước đó, chị làm công nhân trong một công ty gần nhà; chồng chị là anh Nguyễn Cửu Hiên làm nghề cắt tóc và hai người con thơ trong một căn nhà nhỏ, tường gỗ, lợp tôn ngay mặt phố, cuộc sống chưa giàu nhưng tràn đầy hạnh phúc. Chị khóc, nước mắt có dòng vì chiến tranh kết thúc khi chị vừa 4 tuổi. Chị chỉ biết đến bom đạn qua phim ảnh, chuyện kể và thỉnh thoảng có nghe nổ ở đâu đó. Nào ngờ chính nó lại đến với chị.

Anh Phan Việt Tăng, Xã đội trưởng nói nhỏ: Thủy Phù có trên 30 trường hợp là nạn nhân bom mìn và hơn 20 người đã chết. Có nhà hai bố con cùng chết vì một quả đạn. Diện tích của xã là 3.330 ha, mới dò tìm được 100 ha đã thấy được nhiều đầu đạn M79 lắm rồi. Số “đất sạch” này xã chia cho nhân dân định cư và qui hoạch trồng rừng. Hương Thủy từ huyện lên thị xã vào tháng 2-2010 với các chương trình trọng điểm như xây dựng và phát triển đô thị, khu hành chính tập trung, khu đô thị mới ở vùng hồ Châu Sơn, xây dựng nông thôn mới, phát triển dịch vụ, các khu công nghiệp và làng nghề Thủy Phương, tổng vốn đầu tư 2.000 tỷ đồng; phấn đấu tạo việc làm cho trên 1.400 lao động, tổng sản phẩm xã hội đạt 1.400 tỷ đồng. Sức trẻ của Hương Thủy đang vươn và thay da đổi thịt từng ngày.

Trung tá Trần Tuấn Anh, Trưởng ban Công binh Bộ CHQS tỉnh đưa chúng tôi về một số địa phương. Anh kể: A Lưới là huyện nghèo và nhiều bom đạn nhất tỉnh với 64.793,6 ha bị ô nhiễm. Ngay trong tháng 10-2011, sau trận mưa lớn làm xói lở đất, đã phát lộ một quả bom tấn và hàng loạt bom mìn cỡ nhỏ ở khu vực suối Tà Rình, xã Hồng Kim. Hơn ba mươi năm qua, huyện đã tập trung nguồn lực cùng nhiều lực lượng rà phá xong 2.800 ha đất đưa vào phát triển kinh tế. Từ đó một số ngành công nghiệp phát triển như nhà máy thủy điện A Lưới, A Lin, A Roàng với tổng công suất 249MW, nhà máy tinh lọc cao lanh công suất 33.000 tấn/ năm, ba mỏ khai thác đá vật liệu xây dựng sản lượng 750.000 m3/năm, nhà máy sơ chế cà-phê công suất 4.000 tấn khô/năm, nhà máy sản xuất gạch Tuynen, xưởng may công nghiệp A Lưới… 5 năm qua, huyện được đầu tư 2.950 tỷ đồng, quá trình đô thị hóa nhanh, diện mạo thị trấn và các xã ngày càng khởi sắc. Năm 2011 tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất đạt khoảng 16%, thu nhập bình quân đầu người một năm gần 10 triệu đồng và giảm hộ nghèo còn dưới 20%.

Nơi còn nhiều bom đạn thứ ba của Thừa Thiên Huế là huyện miền núi Nam Đông có 17.710,2 ha bom mìn sót lại. Ông Nguyễn Công Quyết, Bí thư Đảng ủy xã Hương Phú đưa chúng tôi tới thăm một số nhân chứng rồi tâm sự: Xã có 9 người là nạn nhân của bom mìn khi đang lao động sản xuất, đau thương lắm. Trong diện tích 7.957 ha của xã, Chương trình 504 và các đơn vị khác đã rà phá bom mìn được 1/4 số đất canh tác và đưa vào khai thác kịp thời. Chỉ tính cây cao su đã có hơn 560 gia đình trồng được 600 ha, trong đó có 200 ha được lấy mủ, mỗi năm thu khoảng 200 tấn mủ tươi, doanh thu gần 800 triệu đồng. Qua tìm hiểu, toàn huyện Nam Đông đã có 4.220 ha “đất sạch” đưa vào phát triển kinh tế vườn rừng; trong đó có hơn 4.000 gia đình phát triển kinh tế vườn với tổng diện tích 600 ha, trồng các cây có giá trị kinh tế cao như chuối, cau, mía, mướp đắng, ớt… thu nhập trên 10 tỷ đồng. Cùng với giao khoán cho dân bảo vệ, chăm sóc rừng tự nhiên, huyện trồng được 3.799 ha rừng kinh tế, nâng tỷ lệ phủ xanh đất trống đồi trọc lên 74,2%; bình quân mỗi héc-ta rừng kinh tế thu từ 35 đến 40 triệu đồng, giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định và nâng cao đời sống, thoát nghèo của bà con các dân tộc ít người.

Đại tá Trần Đình Phòng, phụ trách Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh cho biết: Thừa Thiên Huế rộng 5.054km2, trong đó diện tích bị ô nhiễm bom, mìn, vật nổ là 172.406,8 ha của 148/152 xã. Bộ CHQS đã giám sát thi công khắc phục bom mìn và bàn giao được 9.317 ha cho chính quyền sử dụng. Theo cơ cấu kinh tế dịch vụ, công nghiệp và nông nghiệp, tỉnh đã quy hoạch xây dựng các khu công nghiệp Phú Bài, Phong Điền, Tứ Hạ, xi măng Đồng Lâm, Nam Đông, khu kinh tế đô thị Chân Mây, Lăng Cô, khu công nghiệp thủy điện Tà Trạch, Bình Điền, A Lưới, khu khai thác nuôi trồng thủy sản và kinh tế tổng hợp Tam Giang, Cầu Hai… phấn đấu đưa cả tỉnh trở thành thành phố trực thuộc T.Ư trước năm 2015. Bom mìn, vật nổ sau chiến tranh làm cho Thừa Thiến Huế mang một vết thương sâu, nay nỗi đau đang đầy lên, kín miệng và lành lặn trong thời kỳ đổi mới của đất nước.

Tô Kiều Thẩm